Το να μιλήσουμε στα παιδιά για το θάνατο είναι μια από τις πιο δύσκολες, αλλά και σημαντικές συζητήσεις που μπορεί να χρειαστεί να κάνουμε. Τα παιδιά συχνά αντιλαμβάνονται περισσότερα από όσα νομίζουμε, είτε από την ατμόσφαιρα, είτε από συζητήσεις που ακούν και η αλήθεια, όταν δοθεί με τρυφερό και απλό τρόπο, μπορεί να τα βοηθήσει να κατανοήσουν αυτό που συμβαίνει γύρω τους και μέσα τους:
- Να είστε ξεκάθαροι και ειλικρινείς
Τα παιδιά έχουν ενεργή φαντασία – αν δεν λάβουν καθαρές εξηγήσεις, μπορεί να φανταστούν τα δικά τους σενάρια που είναι πιο τρομακτικά από την πραγματικότητα. Για αυτό, χρησιμοποιούμε λέξεις όπως «πέθανε» και όχι φράσεις όπως «έφυγε», «κοιμήθηκε»ή«έγινε αστέρι», που μπορεί να τα μπερδέψουν ή να τα κάνουν να φοβούνται τον ύπνο ή να ψάχνουν τον άνθρωπο που «έχει χαθεί».
- Εξηγήστε με απλά λόγια τι σημαίνει θάνατος
Χρησιμοποιώντας μια απλή βιολογική εξήγηση, μπορούμε να πούμε ότι όταν κάποιος πεθαίνειτο σώμα του σταματά να λειτουργεί , η καρδιά δεν χτυπά, δεν αναπνέει, ούτε σκέφτεται. Μπορεί να βοηθήσει να δώσουμε παραδείγματα από τον κόσμο γύρω τους (π.χ. μια νεκρή πεταλούδα ή ένα φύλλο), για να κατανοήσουν τη διαφορά ανάμεσα σε κάτι ζωντανό και κάτι που δεν είναι πια.
Αν υπάρχουν πνευματικές ή θρησκευτικές πεποιθήσεις στην οικογένεια, μπορούν να αποτελέσουν μέρος της συζήτησης, προσφέροντας ένα πλαίσιο κατανόησης και παρηγοριάς. Είναι σημαντικό όμως να παρουσιάζονται με τρόπο που να είναι καθησυχαστικός και προσαρμοσμένος στην ηλικία του παιδιού.
- Ακούστε τις ερωτήσεις τους με προσοχή
Τα παιδιά θα έχουν ερωτήσεις δύσκολες όπως«θα πεθάνω;»,«θα πεθάνεις εσύ;»,«γιατί συνέβη αυτό;». Μπορεί να βοηθήσει να εξηγήσουμε ότι όλα τα ζωντανά όντα πεθαίνουν, ότι αυτό είναι μέρος του κύκλου της ζωής. Ως ζωντανά όντα, οι άνθρωποι επίσης θα πεθάνουν. Μπορείτε να τους καθησυχάσετε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι είναι πολύ ηλικιωμένοι όταν πεθαίνουν. Είναι σημαντικό να απαντάμε με ειλικρίνεια, αλλά και να είστε έτοιμοι να πείτε «δεν ξέρω» όταν δεν έχετε απάντηση.
- Επιβεβαίωση ασφάλειας και αγάπης
Πολλά παιδιά, όταν ακούν για θάνατο, φοβούνται ότι θα χάσουν αγαπημένους τους ανθρώπους, ειδικά τους ίδιους τους γονείς τους. Είναι πολύ βοηθητικό να τους πείτε με ήρεμο τρόπο ότι εσείς είστε μαζί τους και ότι τους φροντίζετε, ότι είστε καλά και πρόκειται να παραμείνετε κοντά τους. Αυτή η διαβεβαίωση ενισχύει το αίσθημα ασφάλειας και σταθερότητας που είναι απαραίτητο για τα παιδιά.
- Αναγνωρίστε και τα δικά σας συναισθήματα
Είναι απόλυτα φυσιολογικό να νιώθετε κι εσείς θλίψη, φόβο ή σύγχυση όταν μιλάτε για το θάνατο ή αν είστε σε κατάσταση πένθους. Αν το παιδί σας δει ότι και εσείς είστε λυπημένοι αλλά μπορείτε να ηρεμήσετε, αυτό του δείχνει ότι είναι εντάξει να εκφράζει τα συναισθήματά του και ότι δεν είναι μόνο του σε αυτό.
- Προσφέρετε υποστήριξη και χρόνο
Μην περιμένετε ότι αυτή η συζήτηση θα λήξει σε μια φορά. Τα παιδιά επεξεργάζονται σταδιακά αυτά που συμβαίνουν και συχνάεπιστρέφουν με νέες ερωτήσεις ή συναισθήματα καθώς ωριμάζουν. Η κατανόηση του θανάτου επίσης αλλάζει όσο το παιδί μεγαλώνει. Η σταθερή παρουσία σας, η αγάπη και η διαθεσιμότητα για περισσότερες συζητήσεις είναι το πιο σημαντικό που μπορείτε να τους δώσετε.
Γράφει ο Πάνος Μυλωνάς,
Ψυχολόγος/Ψυχοθεραπευτής, ΜSc.
